TIN THƯ VIỆN NỔI BẬT

Số liệu thống kê về Thư viện cấp huyện Việt Nam 2008

Thực trạng... buồn

Báo cáo đề dẫn của bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần, Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ VH,TT& DL) cho biết: “Từ một thư viện cấp huyện được thành lập tại huyện Lý Nhân (Hà Nam) năm 1960, đến nay cả nước đã có 613 thư viện cấp huyện trên 682 đơn vị hành chính cấp huyện với tổng số 900 cán bộ, lưu  trữ  ước tính khoảng gần 700.000 bản sách và gần 1.000 tên báo, tạp chí, tổng số trên 200.000 người có thẻ bạn đọc chính thức”. 

Tuy nhiên, theo bà Thuần thì hiện nay đội ngũ cán bộ thư viện vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng. Dẫn chứng là bình   quân  chỉ có khoảng 5 cán bộ/thư viện, trong đó vẫn có tới 8,6% số thư viện chỉ có 0,5 cán bộ  kiêm nhiệm; là một lĩnh vực hoạt động chuyên môn cao song số cán bộ có trình độ cao đẳng trở lên mới chỉ chiếm tỷ lệ chưa đạt 50%, trong khi đó gần 20% số cán bộ chưa được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, và thực trạng ở nhiều địa phương có cán bộ dôi dư không có năng lực ở các bộ phận khác, không biết bố trí vào công việc gì thì lại đưa về thư viện.

Trong khi đó, vẫn có một số cán bộ thư viện chưa thực sự yêu nghề, trình độ chuyên môn yếu, thụ động trong công việc. Nhìn chung cơ sở vật chất trang thiết bị của thư viện cấp huyện vẫn còn nghèo nàn, cũ kỹ, lạc hậu và thiếu thốn.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần thì số thư viện được cấp kinh phí hằng năm là 296 đơn vị, chiếm 59,7% nhưng mức cấp không nhiều, không đảm bảo để thư viện bổ sung cơ số sách, báo cũng như triển khai các hoạt động chuyên môn khác. Số thư viện được cấp kinh phí nhưng không thường xuyên là 176, chiếm 35,5%.

Số thư viện không được cấp kinh phí là 24, chiếm 4,8%. Rõ ràng số kinh phí cấp cho thư viện còn ít, chưa đáp ứng với yêu cầu hoạt động của thư viện, lại không thường xuyên, thậm chí có khoảng 30-40% số thư viện nhiều năm liên tục không được cấp kinh phí bổ sung và các hoạt động chuyên môn khác.  Việc cấp phát kinh phí cho hoạt động của thư viện còn phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của lãnh đạo cơ quan chủ quản.

Thư viện huyện nên trực thuộc cơ quan nào?

Hiện nay thư viện cấp huyện trên toàn quốc chịu sự quản lý trực tiếp của một trong ba cơ quan sau: UBND cấp huyện (9 thư viện, chiếm 1,8%) phòng VH-TT (204 thư viện, chiếm 41%) và phổ biến là trực thuộc trung tâm văn hóa, nhà văn hóa (285 thư viện, tỷ lệ 57,2%). Nếu trước đây chỉ có 2 thư viện  trực thuộc UBND cấp huyện (thư viện quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ và thư viện Việt Trì, tỉnh Phú Thọ) thì nay với việc ban hành quy chế mẫu về tổ chức và hoạt động của thư viện cấp huyện đang trở thành một xu thế phấn đấu với các địa phương, trong đó có những tỉnh đã triển khai như Đồng Nai, Bà Rịa- Vũng Tàu, Gia Lai... Đặc điểm của mô hình này là tổ chức ở địa phương nào đều được chính quyền địa phương đó quan tâm.

Bàn về các mô hình nói trên, đại diện thư viện tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cho rằng, các thư viện cấp huyện trực thuộc trung tâm văn hoá huyện có nhiều khó khăn, tính phát triển bền vững không cao, thư viện không có tư cách pháp nhân, cơ chế tổ chức bị lệ thuộc không chủ động được kế hoạch tổ chức hoạt động, cùng với đó là kinh phí đầu tư thấp.

Mang đến hội thảo với những ý kiến tâm huyết,  ông Đào Văn Mão – Phó bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện Ninh Giang (Hải Dương) nêu bật vai trò của thư viện cấp huyện trực thuộc UBND huyện và mô hình này  đã có những thành công và mang tính hiệu quả cao. 

Từ chỗ chỉ có 24 thư viện, tủ sách cơ sở từ năm 2001, đến nay toàn huyện đã có 65 thư viện, tủ sách cơ sở, các thư viện, tủ sách đều mở cửa từ 2 đến 3 buổi trên tuần để phục vụ nhân dân. UBND huyện đã chỉ đạo phòng văn hóa  đầu tư kho sách lưu động trị giá 30 triệu đồng. Thực hiện chủ trương xã hội hóa công tác xây dựng thư viện cơ sở và phát triển sâu rộng phong trào “ĐọC và làm theo sách báo”, các thư viện cơ sở đều phát động phong trào  “GÓP một quyển để được đọc nhiều quyển”.

Điều đó đã được sự ủng hộ  trong nhân dân, cụ thể như thư viện xã Vĩnh Hòa có ông Hà Văn Sồng công tác tại Hải Phòng đã gửi tặng số sách trị giá trên 10 triệu đồng. Cũng theo ông Đào Văn Mão thì nhu cầu đọc sách báo của nhân dân ngày càng được nâng cao. Nhờ đó nhiều cá nhân đã ứng dụng các tiến bộ KHKT đọc được trong sách báo vào sản xuất và đã có thu nhập kinh tế khá cao, cũng như xây dựng nếp sống văn hóa lành mạnh, tăng cường đại đoàn kết toàn dân tộc, từng bước đẩy lùi các tệ nạn xã hội.

Cùng hoạt động có hiệu quả nhưng thư viện huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hoá lại hoạt động tương đối độc lập về mặt tổ chức. Nhờ đó thư viện này đã chủ động được công việc để phục vụ tốt cho bạn đọc. Trong những năm qua thư viện huyện Vĩnh Lộc đã  được UBND huyện hết sức tạo điều kiện để phát huy nhiệm vụ của mình.  Tương tự, thư viện huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai đã tách ra thành đơn vị sự nghiệp hoạt động độc lập từ năm 2006, có tài khoản và con dấu riêng. Đến nay thư viện huyện Định Quán đã đầu tư có 31.788 bản sách đã nhập hoàn thành cơ sở dữ liệu và 43.100 tờ báo, tạp chí, bộ máy  gồm 8 biên chế, trong đó trình độ chuyên môn được nâng cao.

Tại hội thảo, ý kiến của các đại biểu cho rằng, thư viện cấp huyện nên trực thuộc UBND huyện và có tài khoản và con dấu riêng để hoạt động cũng như phục vụ bạn đọc được tốt hơn. Việc thư viện cấp huyện trực thuộc UBND cấp huyện sẽ làm thay đổi căn bản về chất, diện mạo thư viện và điều quan trọng là nó có tính ổn định và có điều kiện phát triển tốt hơn.

Cho đến nay vẫn có 50% số thư viện chưa có trụ sở riêng phải ở chung với cơ quan  tổ chức khác (216 thư viện), gần 10% số thư viện (47 thư viện) chưa có trụ sở phải đi thuê, đi mượn, thậm chí có thư viện đóng cửa vì chính quyền thu hồi đất, chuyển đổi mục đích sử dụng. Trong số 244  thư viện có trụ sở riêng  biệt, mới chỉ có 50% được xây dựng trụ sở mới bằng ngân sách địa phương hoặc từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, số còn lại là nhà cấp 4 bị xuống cấp, chật hẹp.

Bài viết đăng trên báo Văn hóa và đăng lại trên CINET tại địa chỉ:

http://cinet.vn/?ctl=usc_NewsViewsdetail&zoneid=78&rootId=4&newsid=35835