TIN THƯ VIỆN NỔI BẬT

QĐND - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội Thư viện Việt Nam đã ký kết “Chương trình phối hợp xây dựng Thư viện thân thiện năm 2011-2012”. Chương trình phối hợp này nhằm thực hiện “Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020” (trong lĩnh vực thư viện) và để khuyến khích đọc, hình thành thói quen đọc, góp phần xây dựng văn hóa đọc trong cộng đồng.

Có 5 tiêu chí được đưa ra trong chương trình phối hợp, gồm có: Thư viện có môi trường xanh, sạch, đẹp, bài trí thẩm mỹ, hấp dẫn bạn đọc, thường xuyên bổ sung sách báo mới; kho tàng sạch sẽ, ngăn nắp và được bảo quản tốt; thủ tục đăng ký cấp thẻ bạn đọc đơn giản, nhanh gọn; thời gian mở cửa hợp lý phù hợp với điều kiện làm việc của bạn đọc; tổ chức tốt hệ thống tra cứu tài liệu và thông tin; ứng dụng CNTT có hiệu quả phục vụ bạn đọc; cán bộ có trình độ chuyên môn, phục vụ tận tình, chu đáo được bạn đọc quý mến; có những sáng kiến trong việc đưa sách báo phục vụ cộng đồng đạt hiệu quả cao, được cộng đồng công nhận; tích cực xây dựng mạng lưới thư viện, tủ sách cơ sở và tổ chức tốt công việc luân chuyển sách trên địa bàn.

Quân đội nhân dân Cuối tuần đã có cuộc trao đổi cùng ông Phạm Thế Khang, Phó chủ tịch, Tổng thư ký Hội Thư viện Việt Nam, nguyên Giám đốc Thư viện Quốc gia, về cụ thể hơn nội dung phong trào thi đua, cũng như những vấn đề hiện tồn tại của ngành thư viện Việt Nam.

Phóng viên (PV):Vì sao chúng ta cần phải xây dựng “Thư viện thân thiện”, thưa ông?

Ông Phạm Thế Khang

Ông Phạm Thế Khang: Thực sự, ngành thư viện công cộng đã có lịch sử hơn nửa thế kỷ nay. Nhưng có lúc mạnh, lúc yếu. Tới nay, theo con số thống kê chưa tuyệt đối chính xác, có không dưới 25.000 thư viện, tương đương với 26-27 nghìn cán bộ thư viện.

Làm sao để từng cán bộ dốc lòng cho sự nghiệp thư viện? Hiện Hội Thư viện đang đảm nhận việc này với không một văn bản chính thức nào giao phó. Hội vẫn chỉ là nơi tập hợp những con người có tâm, có tình với sự nghiệp thư viện, những người đang làm việc cũng như nghỉ hưu, nơi quy tụ những khát khao, tình cảm tốt đẹp, nơi chia sẻ những tình cảm riêng tư của cán bộ thư viện.

Trong thời gian vừa qua, chúng tôi đi khảo sát và qua báo chí, bên cạnh những hình ảnh đẹp vốn có, đã xuất hiện những hình ảnh không đẹp trong ngành thư viện. Ví dụ như môi trường làm việc luộm thuộm, người ta đến đó mà không nghĩ đó là “thánh đường của tri thức”, giờ giấc không đúng, cán bộ thư viện không tận tình, ăn nói chỏng lỏn. Điều đó, báo chí đã không ít lần lên tiếng, đặc biệt tại các thư viện trường đại học. Vì ở đó, trước nhu cầu bức bách về tài liệu, các cán bộ thư viện cũng cửa quyền hơn.

Một trong những nội dung của công tác hội là làm sao khuyến khích anh em yêu nghề hơn. Mà muốn yêu nghề thì phải tìm được niềm vui ở nơi làm việc. Mà niềm vui ở nơi làm việc đó, trước hết môi trường đó phải vui, lành mạnh, từ đó nảy sinh ra gắn bó. Ta cứ gọi đó là tình yêu nghề nghiệp. Tất nhiên, yêu thì còn cần nhiều thứ nữa. Như tình yêu trai gái còn có sức hấp dẫn. Nhưng ở đây, lương thì ít, đãi ngộ rất thấp, xã hội chưa coi trọng thì phải tạo cho họ niềm vui. Vì thế, chúng tôi mới nghĩ tới việc dựng hình ảnh “thư viện thân thiện”. Người ta gọi là bạn đọc chứ có phải khách hàng đâu, do đó, phải thân từ người đến, phải coi họ là những người bạn. Người bạn là nảy sinh tình thân rồi.

Tôi là người xây dựng đề cương phát động phong trào thi đua xây dựng “Thư viện thân thiện”, ban hành từ tháng 2-2010. Tuy nhiên, sự hưởng ứng còn yếu. Ở ta, văn bản có dấu đỏ hình quốc huy thì có hiệu quả, nhưng dấu đỏ của hội hè thích thì làm, không thích thì thôi. Vì thế, chúng tôi phải tự tăng cường công tác vận động để người ta hiểu. Mình vận động trước hết từ các ông bà giám đốc các thư viện, rồi đến ban chấp hành, các anh em.

Chúng tôi đưa ra phong trào này với mục tiêu tạo một hình ảnh đẹp cho ngành thư viện, tạo một tác dụng xã hội tích cực cho bạn đọc và từ đó sẽ nâng cao văn hóa đọc.

PV:Trước đây, có phải vì văn bản phát động phong trào xây dựng "Thư viện thân thiện" chỉ đóng dấu của hội, chưa mang tính chất bắt buộc nên hiệu quả thực hiện chưa cao, thưa ông?

Ông Phạm Thế Khang: Ý thức giác ngộ, ý thức trách nhiệm của anh em chưa cao. Tình trạng đó cũng xuất phát từ công tác vận động, tuyên truyền của hội còn lúng túng. Vì thế, chúng tôi phối hợp với Vụ Thư viện. Bởi vì, hiện nay “chân rết” của hội chưa có nhiều, các thư viện chưa chuyển thành chi hội. Để các thư viện tỉnh vào cuộc phải có sự chỉ đạo của cơ quan quản lý Nhà nước là Vụ Thư viện. Khi hai bên ký với nhau, người ta thấy rằng, phong trào này không chỉ đơn thương là của Hội Thư viện mà có cơ quan quản lý Nhà nước vào cuộc.

PV:Chúng ta đã xây dựng được một bộ tiêu chí về phẩm chất của người cán bộ thư viện chưa, thưa ông?

Ông Phạm Thế Khang: Chung của cả nước thì sau cuộc vận động này mới có. Còn riêng từng thư viện đều có. Bên Thư viện Quân đội đã có khẩu hiệu: “Tri thức làm nền, tinh thông nghiệp vụ, văn minh lịch sự, chu đáo tận tình, nỗ lực hết mình, hoàn thành nhiệm vụ”. Hay như tại Thư viện Quốc gia cũng đã có “Quy định về tư thế và tác phong giao tiếp với bạn đọc”. Trong đó có những quy định rất chi tiết, cụ thể như việc hướng dẫn bạn đọc như thế nào, ăn mặc, tác phong như thế nào… Ví dụ: Khi phục vụ bạn đọc phải có trách nhiệm tận tâm, tập trung tư tưởng. Cấm nói chuyện gẫu, làm việc riêng, tiếp khách tại nơi làm việc… Trong thời gian tiếp xúc với bạn đọc phải thể hiện sự chân thực, khiêm tốn. Ngôn ngữ cần có dung lượng vừa phải, ngữ âm dễ nghe, dùng những từ mềm dẻo, tinh tế. Nghiêm cấm châm chọc, mỉa mai, bỡn cợt, tra xét, trách móc, cáu gắt và dùng những từ ngữ, hành động làm bạn đọc ngượng ngùng, xấu hổ… Chào đón bạn đọc bằng các từ “đồng chí”, “đồng nghiệp”, “xin chào”… không dùng các từ tỏ ra không coi trọng, thân thiện với bạn đọc như “ê”, “anh kia”…

Tôi đã gửi quy định này cho tất cả các nơi. Tuy nhiên, việc thực hiện quy định này là thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý Nhà nước. Thư viện Quốc gia chỉ là đơn vị đứng đầu về mặt chuyên môn. Vì thế, nhiều thư viện thấy chưa cần thực hiện.

PV:Theo tôi được biết, thu nhập của cán bộ thư viện tương đối thấp. Đó có phải là một trong những nguyên nhân khiến cán bộ thư viện chưa thực sự tha thiết với công việc, thưa ông?

Ông Phạm Thế Khang: Có thể một phần. Nhưng tôi nghĩ, không phải bây giờ mới thấp, nó thấp từ lúc ra đời. Mà ở Việt Nam cũng thế, thế giới cũng thế. Nói chung, các ngành không tạo ra sản phẩm cụ thể thường có thu nhập thấp. Đó là xu thế xã hội. Hơn nữa, có một thời gian quá dài, các cơ quan không chú trọng tới yếu tố con người, mà chủ yếu nhìn nhận về tài năng, công việc.

PV:Trước đây, tất cả cùng khổ. Nay, sự chênh lệch thu nhập rõ nét hơn, làm sao người cán bộ thư viện không khỏi so sánh?

Ông Phạm Thế Khang: Anh có quyền so sánh nhưng trong giờ làm việc, anh phải tận tình. Tôi nghĩ, việc đó không bị chi phối bởi yếu tố xã hội. Có chăng chỉ là nhiễm phải những tác phong không tốt từ ngoài xã hội. Hơn nữa, anh đã chọn ngành ấy thì phải chấp nhận. Và khi vào ngành thư viện, phải tự tìm thấy niềm vui của mình trong công việc.

Nhưng có một điều tôi cũng phải thừa nhận là có sự ràng buộc bởi đồng tiền. Như một người đang làm tại thư viện, sang làm tại một cơ quan khác có mức thu nhập cao hơn. Người đó phải tận tâm tận lực để giữ công việc mới, nếu không, sẽ dễ dàng bị đào thải.

Cách đây hơn một tháng, tôi có nói chuyện với bà Hồ Huệ Tâm, một giáo sư người Việt rất có uy tín ở đại học Ha-vớt, Mỹ. Bà cũng là một trong 10 thành viên hội đồng xếp lương cho các giáo sư khác. Bà ấy kể, con trai bà năm nay đã ngoài 30 tuổi, làm tại thư viện công cộng phục vụ thiếu nhi bang Mat-xa-chu-xét. Tôi hỏi về lương, bà bảo, lương của cậu ấy chỉ đủ trang trải chi tiêu cá nhân, những việc lớn bà ấy đều phải giúp. Thế nhưng, cậu ấy rất nhiệt tình với công việc, cả đợt hè vừa rồi không nghỉ, đi khắp các trường đọc truyện, kể chuyện… Tất cả những việc ấy đều để giữ vị trí công việc hiện tại.

PV:Có nên có những hình thức nâng cao thu nhập của cán bộ thư viện, thưa ông? Bởi lẽ, thu nhập được cải thiện sẽ là một trong những yếu tố khiến người ta yêu nghề hơn.

Ông Phạm Thế Khang: Có nên! Thực ra trong ngành thư viện, đặt ra vấn đề đó là rất khó nhưng không phải không làm được. Tại các thư viện, trước hết phải thu hút được đông bạn đọc. Vì không có bạn đọc thì không thể làm gì được. Khi có bạn đọc rồi thì có thể tổ chức các dịch vụ như: Dịch thuật cho bạn đọc, hay những hoạt động luân chuyển sách, làm cho các cơ quan có nhu cầu xử lý tài liệu. Ví dụ, hiện Thư viện Quốc gia đang lo được cho anh chị em mỗi ngày đi làm 30.000 đồng ăn trưa. Các thư viện khác có thể mở các dịch vụ như cà phê, ăn trưa… Nhà nước đâu có cấm. Quan trọng là khả năng năng động của người lãnh đạo.

PV:Còn việc đầu tư cho văn hóa đọc, theo ông, đã thỏa đáng?

Ông Phạm Thế Khang: Còn rất thấp! Còn quá ít! Ra khỏi thành phố, xuống các huyện, xã mới thấy một thực trạng đau lòng. Thư viện bao gồm 2 thứ, nhà và sách. Trong khi đó, nhà chẳng ra nhà, sách thì không có tiền mua sách mới.

PV:Nhưng có một số thư viện tỉnh được xây dựng mới khang trang, sạch đẹp nhưng vẫn không thu hút được người đọc?

Ông Phạm Thế Khang: Đó lại là vấn đề khác! Đó là lỗi của công tác vận động, anh chưa làm cho người ta biết cái anh có.

PV:Tức là ngành thư viện cần phải chuyển từ thế “bị động” sang “chủ động” giới thiệu mình tới bạn đọc?

Ông Phạm Thế Khang: Hoàn toàn đúng! Người cán bộ thư viện phải kiêm chức năng hướng dẫn, tư vấn cho bạn đọc. Tôi rất thú vị với câu khẩu hiệu của Thư viện Quân đội, “tinh thông nghiệp vụ” là phải tinh thông cả công tác tư vấn.

Cán bộ thư viện phải làm thế nào để người ta ham đọc. Cán bộ thư viện phải khơi cho người ta đọc, biết đọc nhiều thứ. Ví dụ như kịch bản rất ít người đọc. Trong khi đó, kịch bản là thứ cô đọng hơn cả “mì chính”, người viết kịch bản cực kỳ giỏi, cô lại tất cả các hiện tượng thành những câu như thành ngữ. Cán bộ thư viện phải giới thiệu cái hay, cái đẹp của kịch bản cho bạn đọc.

PV:Hiện chúng ta có khoảng 25.000 thư viện, cộng với các thư viện cá nhân, những tủ sách gia đình, tức là vẫn đang tồn tại một lượng sách rất lớn trong xã hội. Nhưng tại sao, càng gần đây, người ta càng nặng nề về vấn đề văn hóa đọc, thưa ông?

Ông Phạm Thế Khang: Theo tôi, chưa có một cắt nghĩa nào thỏa đáng về văn hóa đọc. Có người bảo nó xuống cấp. Nhưng theo tôi, nhu cầu đọc vẫn có. Nếu không, sách nhiều như thế làm sao bán hết được?

Văn hóa đọc chủ yếu mới phổ biến ở vùng đô thị. Về nông thôn, lấy đâu ra sách mà đọc. Có sách là người ta đọc hối hả. Nếu như muốn củng cố văn hóa đọc, quan điểm của tôi là phát triển rộng rãi nơi đọc sách công cộng, phát triển mạng lưới “chân rết” từ xã lên đến huyện, từ các thôn, làng… Lúc bấy giờ, xem người ta có đọc hay không, mới đánh giá được chính xác về vấn đề văn hóa đọc.

Đúng là có sự giành giật của văn hóa nghe nhìn, khoảng thời gian có thế, nó hút vào cái kia thì mất cái này. Nhưng có sự khác nhau giữa văn hóa nghe nhìn và văn hóa đọc. Văn hóa nghe nhìn có đầy đủ thông tin nhưng không đầy đủ tri thức. Người có ‎ý thức củng cố tri thức thì phải đọc sách.

PV:Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Huy Quân thực hiện